ਗੁਰੂ ਤੇ ਸਿੱਖ

ਮਾਸਟਰ - ਬੱਚਿਓ ! ਦੱਸੋ, ਭਲਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਕੌਣ ਸਨ?
ਇੱਕ ਬਾਲ - ਜੀ ! 'ਗੁਰੂ' ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਭਲਾ ਕੌਣ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ? ਉਹ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਗੁਰੂ ਹੋਏ ਹਨ|
ਦੂਜਾ ਬਾਲ - ਜੀ! 'ਗੁਰੂ' ਕਿਸ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ ਤੇ 'ਸਿੱਖ' ਕਿਸ ਨੂੰ?
ਮਾਸਟਰ - ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਜਾਂ ਮੱਤ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਰੇਕ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਆਖੀਦਾ ਹੈ ਪਰ ਸਾਡੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ 'ਗੁਰੂ' ਉਸ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਹੜਾ ਧਰਮ ਦੇ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਚੱਲਣ ਦੀ ਜਾਚ ਦੱਸੇ, ਜਿਹੜਾ ਰੱਬ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕਰਨ ਦਾ ਵੱਲ ਸਿਖਾਵੇ | 'ਸਿੱਖ' ਉਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਲਵੇ | ਸਾਡੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਜੋ ਇਸਤਰੀ ਜਾਂ ਪੁਰਸ਼ ਇੱਕ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ, ਦਸ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ (ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਤੱਕ), ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਦਸ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਬਾਣੀ ਤੇ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਦਸਮੇਸ਼ ਜੀ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਉਤੇ ਨਿਸਚਾ ਰੱਖਦਾ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ, ਉਹ ਸਿੱਖ ਹੈ| ਪਰ ਬੱਚਿਓ! ਇੱਕ ਗੱਲ ਮੈਂ ਵੀ ਪੁੱਛਾਂ?
ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬਾਲ - ਪੁੱਛੋ ਜੀ! ਜ਼ਰੂਰ ਪੁੱਛੋ|

Teacher - Children! tell, who was Guru Nanak Dev ji?
One child - Ji! who does not know of Guru Nanak Dev ji? He was the first guru of the sikhs.
Second child - Ji! who is called a 'Guru' and who a 'Sikh'?
Teacher - Usually everybody who gives education or lessons is called a 'Guru' but in our religion he/she is called a 'Guru', who teaches who to follow the path of religion and who teaches how to meditate the God. 'Sikh' is the one, who seeks education from the guru. In our religion a man or woman, who has faith in one 'Ageless being', ten Guru Sahibs (From Guru Nanak Dev ji to Guru Gobind Singh ji), Shri Guru Granth sahib ji and Bani of ten Guru sahib and Amrit of the Tenth Lord and does not follow any other religion, is a Sikh. But children! shall I ask one thing as well?
Lot many of children - Ask ji! ask for sure.

ਮਾਸਟਰ - ਦੱਸੋ ਭਲਾ, ਸਿੱਖ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਕਿਸੇ ਨੂ ਵੇਖ ਕੇ ਕਿਵੇਂ ਬੁੱਝੋਗੇ ਕਿ ਉਹ ਸਿੱਖ ਹੈ ਜਾ ਹੋਰ ਕੋਈ|
ਬਾਲ - ਜੀ, ਇਹ ਵੀ ਕੋਈ ਲੁਕੀ-ਛੁਪੀ ਗੱਲ ਹੈ? ਹਰ ਕੋਈ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਕੇਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ਦਾੜ੍ਹੀ| ਬੱਸ! ਇਹੋ ਹੀ ਸਿੱਖ ਦੀ ਪਛਾਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ|
ਮਾਸਟਰ - ਹਾਂ ਭਾਈ ! ਗੱਲ ਤਾਂ ਠੀਕ ਆਖੀ ਜੇ| ਪਰ, ਕੇਸਾਂ ਤੇ ਦਾੜ੍ਹੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਦੀਆਂ| ਭਲਾਂ ਕਿਹੜੀਆਂ?
ਬੱਚੇ - ਜੀ! ਉਹ ਕੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਘਾ ਰਖਦੇ ਹਨ|
ਜੀ! ਉਹ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੋਹੇ ਦਾ ਕੜਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ|
ਜੀ! ਉਹ ਤੇੜ ਕਛਹਿਰਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ|
ਜੀ! ਉਹ ਕ੍ਰਿਪਾਨ ਵੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ|

ਮਾਸਟਰ - ਸਾਬਾਸ਼, ਤੁਸੀਂ ਬੜੇ ਸਿਆਣੇ ਹੋ| ਤਾਂ ਫੇਰ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਹੋਈਆਂ -
੧) ਕੇਸ, ਦਾਹੜੀ
੨) ਕੰਘਾ
੩) ਕੜਾ
੪) ਕਚਹੀਰਾ
੫) ਕ੍ਰਿਪਾਨ

ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਮੁੱਢ ਵਿੱਚ ਅੱਖਰ 'ਕ' ਲੱਗਦਾ ਹੈ| ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਲਾ ਕੇ 'ਪੰਜ ਕੱਕੇ' ਜਾਂ 'ਪੰਜ ਕਕਾਰ' ਆਖਦੇ ਹਨ| ਹਰੇਕ ਸਿੱਖ ਪਾਸ ਇਹ ਕੱਕੇ ਹੋਣੇ ਅਤੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ|

ਬਾਲ - ਜੀ, ਇੱਕ ਗੱਲ ਹੋਰ ਦੱਸਣੀ| ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਕਿੰਨੇ ਤੇ ਕਿਹੜੇ-੨ ਹੋਏ ਹਨ?
ਮਾਸਟਰ - ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਸ ਹੋਏ ਹਨ| ਸਿੱਖ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੂੰ 'ਪਾਤਸ਼ਾਹਿਆਂ' ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ| ਦਾਸਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਨਾਮ ਇਉਂ ਹਨ:-
ਪਹਿਲੀ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ|
ਦੂਜੀ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ|
ਤੀਜੀ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸਜੀ|
ਚੌਥੀ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਜੀ|
ਪੰਜਵੀਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ|
ਛੇਵੀਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ|
ਸੱਤਵੀਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਏ ਜੀ|
ਅੱਠਵੀਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ|
ਨੌਵੀਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ|
ਦਸਵੀਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ|

ਬਾਲ - ਜੀ! ਇਹ ਦਸੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀਆਂ ਤਾਂ ਰੱਬ ਪਾਸ ਵਾਪਸ ਜਾ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ| ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪਾਸ ਹੁਣ ਕਿਹੜਾ ਗੁਰੂ ਹੈ?
ਮਾਸਟਰ - ਹੁਣ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ 'ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ' ਹਨ| ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂ ਦਸ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀਆਂ ਦੀ ਜੋਤਿ ਜਾਂ ਦਸ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀਆਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ| ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਕੀਤਾ ਸੀ:
'ਸਾਡੇ ਮਗਰੋਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਆਪਣਾ 'ਗੁਰੂ' ਮੰਨਣਾ'| ਸਿੱਖ ਇਉਂ ਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ|




***********************************************************
The Punjabi material is taken form the 'Dharam Pothi no. 1' published by Shiromani Gurdwara Parbandhak Committee. All right of the material are with the publisher. Author of this blog do not have any rights for the material in Punjabi. This blog is published for the educational purposes only.